Oficiálne stránky Cirkevného zboru ECAV na Slovensku

 


Zäčšiť mapu
Flag Counter
Wprowadzenie / Wprowadzenie

ARTYKULARNY KOŚCIÓŁ W SVÄTOM KRÍŽI 

Drewniany artykularny ewangelicki a. w. kościół w Svätom Kríži należy między największe drewniane budynki – kościoty w Europie. Oprócz materiału budowlanego, którym jest prawie  wyłącznie drewno, wyróżnia się swoim ogromem, wewnętrzną ozdobą, rozległością i kształtem do krzyża. Do niego nieodłącznie należy i przyrodnia krainna panorama Nizkich i Wysokich Tatr. Jego historia nam odkrywa i historie ewangelickiego a. w. kościoła w Liptowie. Reformacyjne uczenie Dr. Martina Luthera przyślą do Liptowa po roku 1520. Ewangelicy początkowo używali stare kościoły, które przystosowali sobie w duchu protestanckiej trzeźwości. Rosnąca kontrreformacja i stale zmniejszający się socjalny poziom obywatelstwa wywoływały ciągle powtarzające się powstania węgierskiej szlachty. Roku 1678 zaczeło powstanie przeciwko cesarzowi. Sukcesy powstańców i strach przed Turkami zmusili cesarza Leopolda k ustępstwam głównie w sprawach religijnych. Roku 1681 zwołał do Soprone ziemski sejm, który zalegalizował 82 członków – artykułów. Według 25. członku wróciła się do krainy swoboda religijna, ułaskawili się wygonieni i skazani ksiądzy i nauciciele. Według 26. członku pozwoliło się protestantom w Węgrach budować kościoły – po jednym w każdym swobodnym króleiuskim mieście i po dwa w każdej żupie. W Liptowie byty zbudowane dwa artykularne kościoły w Hybiach (1681) i w Paludzi (1693). Musieli stać na skraju gminy. Na ich budowę mogli używać tylko drewno. Kościoły niemogli mieć wieże, dzwony i drzwi musieli być odwrócone od gminy.

Pierwszy artykulamy kościół był roku 1693 zbudowany w Paludzi, jak wyglądał, niewierny. K przebudowie do dzisiejszego podobieństwa dośło podczas ósmich miesięcy roku 1774. Z powodu budowy wodnego dzielą Liptowska mara był na wydatek państwa w latach 1974–1984 rozebrany, zrekonstruowany i ponownie zbudowany w okolicy gminy Svätý Kríž.

Dnia 5. 3. 1774 zawrzeł ewangelicki a. w. kościół w Paludzi umowę z ciesielskim mistrzem Józefem Langem na przebudowę artykularnego  kościoła. Niewiarygodnie szybko i pomimo temu, że mistrz Lang niewiedział czytać i pisać, była budowa skończona w tym samym roku. Prawie 100 lat artykularny kościół służył całemu dolnemu i średniemu Liptowu. Drzewniana wieża z dzwonnicą była zbudowana roku 1781 i chociaż stoji samodzielnie, tworzy z kościołem harmonijną całość. Niniejsze dzwony są z lat 1921–22 i nazywają się: Wiara, Nadzieja i Miłość. 

Wewnętrzna ozdoba zachwyci każdego swoim barokowym urządzeniem. Godny uwagi jest szczególnie barokowy ołtarz. Pochodzi  oryginalnego kościoła z roku 1693. Interesująca jest i kazalnica.  Są to prace mistrza rzeźbiarza Jana Lercha z Kežmarku. Organy pochodzą z pracowni Martina Podkonickiego i były wytworzone roku 1780. Są wyrobione z wenezyjskiego szkła. Chóry są dwópientrowe i za ołtarzem. Ozdobione są ornamentami, malowidlami biblijnych akcji starej i nowej umowy. Są prostego wyrazu, wyrazione  żywą farebnością. Chrzcielnica jest kamienna. Na południowej stronie kościoła są obrazy Dr. Martina Luthera i Filipa Melanchtona. Rodzinna tablica dawnego patrona kościoła Plattyho, i i. W artykularnym Kościele w Paludzi było 5 grobowców, gdzie byli pochowam wybitni ojcowie kościoła (księdzy, nauciciele).

Artykularny kościół był dnia 23. 3. 1963 ogłosiony za pamiątkę kulturalną i roku 1995 ogłosiony za narodową pamiątkę kulturalną. Jego piękno raczej niespoczywa tylko w jego plastyczno-architektonicznym podaniu. Jego rozmiar duchowny ukrywa więcej. Do dziś służy pierwotniemu celu i wierzymy, że będzie służyć i dalszym pokoleniain k uczczeniu trojjedynego Boga.